Wachten op de Elfstedentocht

Hoe lager de temperatuur wordt, hoe hoger de schaatskoorts oploopt in Nederland. Onder de titel ‘Koek & Zopie’ schreef Johan Faber een mooi boekje, dat een ode is aan de liefde voor het schaatsen.

Bijna elke Nederlander kent de term ‘Koek & Zopie’ als aanduiding van voedsel en drinken dat bij de ijsbaan wordt verkocht. Maar wat betekent dat mysterieuze woord ‘Zopie’ eigenlijk precies?

Als kind associeerde Faber deze term met warme chocolademelk.

"Nu kom ik tot de ontdekking dat zopie is afgeleid van 'soopje', Oudnederlands voor een borrel. Een populair soopje bestond uit een mengsel van bokbier en rum, op smaak gebracht met kruidnagels, eieren, basterdsuiker en kaneel."

In de 61 korte stukjes die Faber in dit boek heeft verzameld, toont hij veelvuldig zijn veelzijdige vakmanschap als schrijver. ‘Koek & Zopie’ bevat ondermeer sfeerschetsen over Fabers eigen schaatservaringen, anekdotes, stukjes over de schaatsgeschiedenis en portretten van bekende schaatsers.

Vogelpoep

Jarenlang was Johan Faber een hartstochtelijke fan van Hilbert van der Duim. Hij heeft dan ook drie stukjes aan zijn vroegere held gewijd. Van der Duim ‘won veel, maar viel ook vaak.’ Eens verklaarde hij na een valpartij, dat hij was uitgegleden over vogelpoep.

Als gevolg hiervan was er ooit bij een wedstrijd een 'nooit meer overtroffen tekst' te bewonderen op een spandoek: 'Vogels hier niet kakken, Hilbert wil de titel pakken.'

Faber geeft in ‘Koek & Zopie’ een scherp portret van zowel Jan Bos als Erben Wennemars, door dit tweetal met elkaar te vergelijken:
‘Jan glimlacht. Erben brult het uit van vreugde.
Erben struikelt over zijn woorden. Jan is er zuinig op.
Jan en Erben rijden tegen elkaar: Erben sprint, Jan schaatst.’

De Tocht der Tochten

In dit boek staat ook een mooi stukje over de duizenden gesprekken die elke winter tussen schaatsers worden gevoerd, over het grootste Schaatsonderwerp aller Schaatsonderwerpen: de Tocht der Tochten. 'Zou hij dit jaar komen?’

Faber maakt in zijn stukje een vergelijking tussen de dialogen over het ‘Wachten op de Elfstedentocht’ en Samuel Becketts absurdistische toneelstuk ‘Wachten Op Godot’.

‘Koek & Zopie’ bevat erg veel sfeervolle zwart-wit foto’s. Naar mijn smaak zijn dat er in verhouding zelfs iets té veel: er zijn in dit boek ongeveer evenveel pagina’s gevuld met foto’s als met tekst.

Pact

Op één van de intrigerendste foto’s staan vijf schaatsers, omringd door toeschouwers. Johan Faber schrijft dat dit vijftal een pact vormde dat nog beruchter is ‘dan het Molotov-Ribbentroppact of het Warschaupact’, namelijk: het pact van Dokkum.

Tijdens de Elfstedentocht van 1940 spraken de vijf koplopers in Dokkum af dat ze gezamenlijk over de finish zouden rijden. In Leeuwarden aangekomen, sprintte echter toch één van de schaatsers weg. Een andere schaatser reageerde hier ogenblikkelijk op en haalde hem in.

Er ontstond daarna een grote chaos. Uiteindelijk besloot de jury om het oorspronkelijke pact te eerbiedigen. De Elfstedentocht van 1940 had daardoor vijf winnaars.

Titel: Koek & Zopie. Over de liefde voor schaatsen
Auteur: Johan Faber
Pagina’s: 140
Uitgeverij: L.J. Veen