Mandela en het WK

24 juni 1995 was een historische dag voor Zuid-Afrika. Op die datum speelde het nationale team de finale van het WK rugby in Johannesburg. Die finale was veel meer dan ‘gewoon’ een sportwedstrijd. Vlak voor de wedstrijd liep Nelson Mandela het veld op in het groen met gouden shirt van het nationale team, de Springboks.

© ANP

Vele duizenden blanke rugbysupporters juichten hem massaal toe: "Nelson! Nelson! Nelson!"

"In dat shirt had hij een paar jaar eerder nog niet dood aangetroffen willen worden", schrijven Floor Milikowski en Evelien Hoekstra in hun boek ‘De droom van Zuid-Afrika’. Rugby was in Zuid-Afrika de sport van de blanken.

Het shirt van de Springboks was daarom een ultiem symbool van de racistische blanke overheersers. Wanneer in vroeger tijden de Springboks een wedstrijd speelden, dan supporterde de zwarte Zuid-Afrikaanse bevolking automatisch voor de tegenstander.

Mandela

Begin jaren ‘90 was er echter veel veranderd. Mandela was na 27 jaar gevangenschap vrijgelaten. De apartheid werd afgeschaft. Mandela werd verkozen tot eerste zwarte president. En nu droeg hij, als symbool van verbroedering, het groen met gouden shirt om voor de ‘Springboks’ te supporteren tijdens de WK-finale.

Zuid-Afrika won die wedstrijd. Overal in het land gingen blanken en zwarten de straat op om samen feest te vieren. Op die ene dag leek het land een éénheid te vormen.

"Het WK rugby in 1995 heeft een heilig geloof aangewakkerd in de magische werking van grote sportevenementen", schrijven Milikowski en Hoekstra.

Sindsdien lijkt Zuid-Afrika te lijden aan 'Mega-eventitis': het land lijkt verslaafd aan het organiseren van zoveel mogelijk internationale topevenementen, zoals de Afrika Cup, de All African Games, het WK Cricket, maar ook de VN Wereldtop.

'Asmogendheden'

In 2004 speelde Nelson Mandela op 85-jarige leeftijd nog een hoofdrol bij de lobby om de organisatie van het WK voetbal van 2010 binnen te halen. Hij zag dit als zijn laatste grote missie als ambassadeur van het herboren Zuid-Afrika. Toen dit gelukt was, kondigde hij aan dat hij zich terug zou trekken uit het publieke leven.

Dat een land met een besmet verleden graag grote evenementen wil organiseren om zich als een herboren land te presenteren, is op zich natuurlijk niet nieuw. Het was geen toeval dat de Olympische Spelen van 1960 in Rome, van 1964 in Tokio en van 1972 in München werden georganiseerd. Hierdoor konden de drie grote ‘Asmogendheden’ uit de Tweede Wereldoorlog aan de mensheid demonstreren hoezeer ze veranderd waren in democratische, vreedzame landen.

Sceptisch

Milikowski en Hoekstra vragen zich in dit boek echter af, in hoeverre al die peperdure evenementen Zuid-Afrika daadwerkelijk op de langere termijn verder helpen. Scarlett Cornelissen van de Stellenbosch Universiteit, die zich al jaren in dit onderwerp verdiept, is daar sceptisch over.

Indertijd bezorgde de finale van het WK rugby het land voor één dag een euforisch gevoel van éénheid, "maar in werkelijkheid is er sindsdien niets veranderd." Blank en zwart leven in de praktijk nog steeds meestal van elkaar gescheiden. In het dagelijks leven is het wantrouwen tussen de verschillende bevolkingsgroepen nog steeds groot.

In de aanloop naar een groot evenement zorgen overheden er altijd voor dat ze, door zeer creatief met de financiële cijfers te goochelen, aan kunnen kondigen dat het mega-evenement erg goed zal zijn voor de economie.

De auteurs van dit boek bestrijden echter dat dit daadwerkelijk zo is: "In plaats van winst leveren grote sportevenementen vaak zelfs schulden, verhoogde belastingen of een verlaagde economische groei op."

Interessante rondreis

Floor Milikowski en Evelien Hoekstra nemen hun lezers in dit vlot leesbare boekje mee op een interessante rondreis door Zuid-Afrika. Ze bezochten zeer uiteenlopende locaties, van de sloppenwijken tot en met de decadente Shopping Malls. In hun reportages belichten ze het naderende WK van allerlei kanten.

Aan het woord komen voorstanders van het WK, die al druk bezig zijn met de voorbereidingen voor de festiviteiten rond het toernooi. Maar ook tegenstanders die het pervers vinden, dat de overheid te weinig geld heeft om armoede, criminaliteit en de kwakkelende gezondheidszorg aan te pakken, maar wel gigantische kapitalen investeert in nieuwe voetbalstations.

Het zou mooi zijn als Milikowski en Hoekstra ooit een vervolg schrijven op dit boek. Daarin zouden ze op zoek kunnen gaan naar een antwoord op de grote vraag: wat waren nou werkelijk de gevolgen van dit toernooi voor Zuid-Afrika?

Titel: De droom van Zuid-Afrika. Achter de schermen bij het WK 2010
Auteurs: Floor Milikowski en Evelien Hoekstra
Pagina’s: 191
Uitgeverij: Carrera