De dood of de gladiolen

Er is een einde gekomen aan de wielercarrière van één van de fascinerendste wielrenners ter wereld. Graeme Obree heeft aangekondigd dat hij niet meer zal proberen om het werelduurrecord te heroveren.

© ANP

Als kind was Obree slecht op school, slecht in sport, onhandig en overgevoelig. Veelvuldig viel hij ten prooi aan pesterijen.

"De enige sociale contacten die ik met klasgenoten had waren gevechten", zou hij later verklaren.

Als tiener worstelde Obree met depressies en zelfmoordplannen. Hij was ervan overtuigd dat zijn leven totaal zinloos was.

In de loop der jaren ontdekte deze Schot toch twee hobby’s: wielrennen en knutselen aan fietsen. Van dat laatste probeerde hij z’n beroep te maken door een wielerzaak op te zetten, maar dat werd een financieel debacle.

Boardman

Ondertussen was hij als amateurwielrenner wel succesvol in het regionale en nationale tijdrittencircuit. Maar ach, wat stelde dat niveau nou echt voor, in vergelijking met de professionele wielerwereld op het vasteland van Europa? Daar wilde hij zich geen illusies over maken.

Obree was dan ook verbijsterd toen hij in 1992 op tv naar het achtervolgingstoernooi op de Olympische Spelen zat te kijken. Daar versloeg Chris Boardman al zijn concurrenten op verpletterende wijze. "Huh? Boardman? Die staat ook vaak aan de start bij die nationale tijdritjes. En die is toch helemaal niet veel beter dan ik? Ik versla hem soms zelfs…"

Het leek alsof de Schotse einzelgänger hierdoor eindelijk het licht zag. Als Boardman de wereld kon verbazen, dan kon hij het ook. In de daaropvolgende maanden ontwikkelde hij een plan. Hij zou met een zelfgebouwde fiets het werelduurrecord aan gaan vallen.

Later verklaarde hij over deze periode: "Ik kreeg voor het eerst in m’n leven het gevoel dat ik iets zinnigs deed". Obree stortte zich daarom maniakaal op dit plan.

Futuristisch

In de zomer van 1993 keek de wielerwereld met grote ogen naar Hamar. Daar had die 27-jarige Schotse renner, die buiten Groot Brittannië nog nooit iets had gepresteerd, het legendarische werelduurrecord van Moser gebroken.

Minstens zo opzienbarend als zijn fysieke prestatie was de futuristische fiets waarop hij dit deed. Obree fietste in een even merkwaardige als geniale aerodynamische houding, waarbij zijn armen onder zijn borstkas waren gevouwen.

Het was het begin van een glansperiode die een paar jaar duurde. Obree zou nogmaals het werelduurrecord verbeteren en tweemaal wereldkampioen achtervolging op de baan worden.

De internationale wielerbond UCI leek niet blij te zijn met die merkwaardige Schot. De verschillende futuristische fietsontwerpen waarmee hij faam maakte, werden verboden.

Manikaal

Ondertussen worstelde Obree steeds meer met fysieke problemen en privéproblemen. Nieuwe topprestaties bleven uit. Hij kreeg het gevoel dat het hoogtepunt van zijn carrière al verleden tijd was. Zij maniakale mentaliteit, die in de voorgaande jaren zijn kracht was, leek nu voor zijn ondergang te zorgen.

Voor Obree leken ‘de dood of de gladiolen’ en ‘alles of niets’ geen holle leuzen, maar fundamentalistische levensmotto’s. Zijn prestaties in de spotlights van de wereldpers hadden hem voor het eerst het gevoel gegeven dat zijn leven zin had.

Als hij nooit meer zulke topprestaties kon leveren, nooit meer die euforie kon voelen, dan had zijn leven volgens hem geen zin meer. Zijn vroegere depressiviteit kwam weer voluit terug.

In 1998 slikte hij op een toilet op het vliegveld van Genève 112 aspirines ("Dat was alles wat ze me wilden verkopen", zou hij later verklaren). Hij werd met spoed in het ziekenhuis opgenomen. Vervolgens werd hij vijftien maanden behandeld in een psychiatrische kliniek. ‘Manisch depressief’ was de diagnose.

Comeback

In het najaar van 2000 kondigde hij zijn comeback aan. Graeme Obree wilde bewijzen dat hij ook op een ‘gewone’ fiets een werelduurrecord kon fietsen. Toen hij volop in training hiervoor was, vielen de tijden die hij fietste hem echter tegen. Zijn recordaanval werd meermaals uitgesteld.

Het werd stil rond Obree. Tot hij op maandag 17 december 2001 met een touw om zijn nek gevonden werd door een boer. Als de boer toevallig iets later de stal binnen was gelopen, was zijn zelfmoordpoging ditmaal geslaagd.

In de daaropvolgende jaren leek hij zich te herpakken. Graeme Obree legde zijn levensverhaal vast in een boek dat verfilmd werd: The Flying Scotsman. Ondertussen hield hij echter de droom om ooit weer het werelduurrecord te bezitten.

Eerder dit jaar kondigde Obree aan dat hij binnenkort weer een recordaanval zou gaan wagen. Hij dacht dat hij hier fysiek en mentaal eindelijk weer klaar voor was. Ook had hij een nieuwe superfiets ontworpen, die aan de huidige strenge regels zou voldoen.

Op dat moment had hij met die fiets alleen nog maar op de weg gereden. Toen hij er op de baan mee testte, vielen de resultaten echter nogal tegen. Als gevolg hiervan belandde Obree toch weer in een depressie.

Voorbij

Een paar dagen geleden volgde het nieuws dat Obree definitief geen nieuwe werelduurrecordpoging meer gaat wagen. Zijn psychiater heeft hem duidelijk gemaakt, dat Obree’s psychische gezondheid te zwak is, om nog om te kunnen gaan met de tegenslagen die zo’n project met zich mee kan brengen.

Het commentaar van Obree klonk berustend. Op 44-jarige leeftijd lijkt Graeme Obree het eindelijk te willen accepteren: zijn topwielercarrière is 'voorbij, voorbij o en voorgoed voorbij.'

Hij kondigde aan zich te gaan richten op een nieuw levensdoel: een boek schrijven over het verwerken van depressies.