Dromen van de Tour de France

Hij had een doel dat onmogelijk leek voor een wielrenner die opgroeide in de Sovjet-Unie. Jaanus Kuum droomde ervan om ooit de Tour de France te winnen.

© ANP

Midden jaren '80 was hij één van de grootste wielertalenten van het Oostblok. Vanzelfsprekend was het indertijd voor renners uit zo'n communistische heilstaat niet toegestaan om te vertrekken naar een kapitalistische sponsorploeg in West-Europa, die profkoersen zoals die Franse rondrit op z'n programma had staan.

Net als al zijn talentvolle landgenoten was Kuum verplicht om het hele jaar de eer van zijn Marxistische vaderland te dienen, als lid van de Sovjet-selectie. Dat team had amateurkoersen als hoofddoelen, zoals het jaarlijkse hoogtepunt van de Oost-Europese wielerkalender, de Vredeskoers.

Droom

Jaanus Kuum weigerde om zijn droom op te geven. In 1984 zag hij zijn kans, toen hij met de Sovjet-selectie in West-Europa was om een amateurkoers te rijden. Tijdens een nacht, terwijl zijn teamgenoten en begeleiders sliepen, ontvluchtte hij het hotel.

Hij vroeg asiel aan in Noorwegen, omdat daar zijn grootouders van vaderskant woonden. Niet veel later kreeg hij de Noorse nationaliteit.

'Fietsende vluchteling'

Als 21-jarige debuteerde hij in 1986 tussen de profs, bij de sterrenformatie van Paul Köchli, als ploeggenoot van Lemond en Hinault. Al snel werd hij beroemd als 'de fietsende vluchteling' en 'de enige profrenner uit het Oostblok'.

Natuurlijk wilden alle journalisten zijn levensverhaal horen. Kuum verklaarde echter dat hij niets over zijn verleden wilde vertellen, omdat hij z'n familieleden die nog onder de Sovjet-dictatuur leefden, niet in gevaar wilde brengen. Wel kon hij iets over zijn toekomst verklappen: hij was vastbesloten om in het Westen een groot wielerkampioen te worden.

Bezeten

Waarschijnlijk had hij er zelfs té veel voor over, om de droom waarvoor hij zijn vaderland was ontvlucht, waar te maken. Maniakaal, obsessief, bezeten - zo omschreven zijn ploeggenoten hem. Als Kuum vernam dat een bepaald voedingsmiddel goed was voor duursporters, dan leefde hij wekenlang op een menu dat bestond uit gigantische hoeveelheden van dat ene voedingsmiddel en verder niets.

Tijdens trainingen ging hij zo verschrikkelijk hard tekeer, dat ploeggenoten ervan overtuigd raakten dat Kuum inderdaad één van de beste renners ter wereld was. Maar het gevolg was, dat hij in wedstrijden vaak overtraind aan de start verscheen.

In het woordenboek van deze fanaticus leek het woord 'ziek' niet voor te komen. Als hij bijvoorbeeld koorts had, dan koerste en trainde hij gewoon voluit door. Met als gevolg dat hij zijn conditie juist sloopte.

Gigantische talent

Wielerkenners twijfelden niet aan zijn gigantische talent. Eddy Merckx zag in hem daadwerkelijk een toekomstige Tourwinnaar. De grootste kampioen aller kampioenen bood Kuum zelfs aan dat hij zijn persoonlijke begeleider wilde worden. Evenmin als andere Westerse trainers of ploegleiders, kon hij echter ooit doordringen tot deze mysterieuze einzelgänger.

De grote politieke omwenteling die zich in 1989 in het Oostblok voltrok, ging niet aan de wielerwereld voorbij. Allerlei andere Oost-Europese toptalenten kregen toen eindelijk ook een kans in het West-Europese profcircuit. Hun voorganger, Jaanus Kuum, had zijn grote belofte nog steeds niet waargemaakt en was daarom geen 'hot item' meer voor pers en publiek. Begin jaren '90 had hij te kampen met verschillende tegenslagen en zakte hij af naar kleinere ploegen.

Zwaar ongeluk

Het einde van zijn carrière werd ingeleid door een zwaar ongeluk tijdens een training, waarna hij lang moest revalideren. Dat er in de wielerwereld nog steeds in zijn talent werd geloofd bleek toen het grote Carrera hem in 1994 de kans gaf om een comeback te maken. Dat werd echter een ontgoocheling. Jaanus Kuum kwam totaal niet meer vooruit.

Zijn grote droom om in het Westen te slagen als profwielrenner, moest hij als 29-jarige definitief opgeven. Dat heeft Kuum nooit kunnen verwerken. Al zijn inspanningen van de voorgaande tien jaar leken vergeefs: zijn risicovolle vlucht naar Noorwegen, de maniakale trainingsprogramma's die hij dag-in-dag-uit, jaar-in-jaar-uit had gevolgd…

Hij zette daarna nog een fietsenhandel op in Amerika. Die ging echter failliet. In de zomer van 1998 had hij genoeg van het aardse bestaan. Jaanus Kuum verhing zich. Hij werd 33 jaar.