De man met de hamer

Eén renner herkenden alle toeschouwers meteen: Jean Robic. Hij was namelijk de enige coureur met zo'n merkwaardig leren ding op zijn kop.

© ANP

De helm van de Tourwinnaar van 1947 was onder zijn collega-renners vaak het onderwerp van spot. Dat ding zag er toch verschrikkelijk sullig uit? Robic had lak aan zulke esthetische overwegingen.

Nadat hij in 1944 tijdens Parijs-Roubaix een schedelbreuk had opgelopen, weigerde hij om nog zonder helm te fietsen.

Pionier

Deze Franse pionier was niet de subtielste ambassadeur die de wielerhelm zich kon wensen. Beroemd is het verhaal, dat hij ooit wilde bewijzen hoe sterk z'n zelfgeconstrueerde hoofddeksel was. Daarom pakte hij een hamer, riep 'Kijk eens!' en mepte keihard tegen de helm die op zijn kop zat.

Verbijsterd keken de omstanders Robic aan. Die bleef stoïcijns staan, alsof hij er niets van had gevoeld. Al snel werd echter duidelijk dat het hoofddeksel toch net iets minder veilig was dan Robic van tevoren dacht, aangezien er onder zijn helm vandaan een stroom bloed over zijn voorhoofd liep…

Lelijk

Nee, Jean Robic had met zijn propaganda voor de wielerhelm weinig succes bij zijn collega's. Die bleven overtuigd van de macho-mening die een eeuw lang onder veel wielrenners heerste.

'Helmen zijn lelijk. Helmen zijn irritant. Helmen zijn niet stoer. Helmen zijn voor angsthazen, sufferds, jeanetten, baanrenners en weirdo's. Een echte wegwielrenner draagt geen helm.'

Bij velen kon geen enkele valpartij, geen hoofdwond, geen hersenschudding, geen schedelbreuk, nee zelfs geen dodelijk ongeluk die mening veranderen. Wie bijvoorbeeld foto's van massasprints in Italië in de jaren '80 bekijkt, ziet vaak alleen maar helmloze renners.

Helmplicht

Toen de grote wielerbaas Hein Verbruggen begin jaren '90 de profrenners tegen zichzelf in bescherming wilde nemen door een helmplicht in te voeren, braken er daarom surrealistische taferelen uit.

Onder leiding van Fignon, Delgado, Madiot en Lemond werd een nieuw hoofdstuk geschreven in de geschiedenis van het fenomeen 'staking'. Deze werknemers staakten niet om betere, veiliger werkomstandigheden. De wielrenners staakten juist om onveilige werkomstandigheden in stand te houden.

Waarom? Hun officiële, principiële mening was, dat de helmplicht 'een ontoelaatbare inperking van onze elementaire vrijheid' was. Ze noemden Verbruggen een 'dictator' die 'machtsmisbruik' maakte.

Vrijheidsstrijders

Wie informeel met de wielrennende vrijheidsstrijders sprak, kon soms veel minder verheven argumenten horen. 'Zo'n pothelm ziet er zo verschrikkelijk duf uit.'

'Als we allemaal een helm dragen, dan kunnen mijn fans me tijdens de koers niet meer herkennen.' Eén Italiaan kwam met een zeer overtuigend argument: 'Weet jij wel hoe m'n kapsel eruit ziet nadat ik een hele dag een helm heb opgehad? En als ik win, dan zou ik dus met zo'n kapsel geïnterviewd moeten worden?'

Andere renners deden hun best om betere praktische bezwaren te bedenken. Wielerhelmen zouden 'bij zeer warm weer van binnen gevaarlijk warm worden' en sowieso slechts 'schijnveiligheid' bieden.

Die argumenten waren al zo oud als de allereerste wielerhelmen, maar waren praktisch gezien niet meer van toepassing op de betere helmen die in de jaren '90 op de markt waren.

Verzet

Niet overal was het verzet tegen de helmplicht extreem groot. Ondermeer in Nederland en België waren veel renners er al achter gekomen dat zo'n helm geen overbodige luxe was, wanneer ze bijvoorbeeld op een regenachtige dag over kasseien moesten koersen of zich in een massasprint wilden mengen.

In deze landen konden de nationale bonden daarom zonder onoverkomelijke problemen een helmplicht invoeren.

De grootste protesten waren in de Mediterrane landen waar zowel de macho-argumenten als het warmte-argument zwaar wogen. Ondermeer in Italië, Spanje en Frankrijk bleek de macht van de rennersprotesten sterker dan de macht van Verbruggen. En zo werd het beeld in de Grote Ronden nog jarenlang bepaald door helmloze wielrenners.

Val

Het omslagpunt was de fatale val van Andrej Kivilev in Parijs-Nice 2003. Meteen na dit drama verklaarde Verbruggen dat dit echt het allerlaatste ongeval zonder helm moest zijn.

Hij vond de wielrennersvakbonden aan zijn zijde. Dit was geen moment voor ijdele argumenten tegen de helmplicht. Met ingang van de Giro van 2003 was de helm verplicht.

Anno 2009 is elke wielrenner ter wereld zo gewend aan het dragen van een helm tijdens wedstrijden, dat niemand zelfs maar op het idee komt om er nog over te zeuren. Jean Robic zal vanuit de wielerhemel tevreden toekijken.