De eenzame oorlog van Ton Boot

AMSTERDAM - Ton Boot is geen gewone coach. Ton Boot is een goeroe. Winnen is zijn evangelie. Igor Wijnker schreef een biografie over dit basketbalfenomeen.

In de eerste hoofdstukken van dit boek schetst Wijnker op levendige wijze het tijdperk waarin Boot begon met basketballen. Die sport was in Nederland in de jaren ’50 nog zo onbekend dat zelfs veel basketballers nauwelijks het verschil wisten met korfbal.

‘Het leek alsof ze ook niet wisten dat er mocht worden gedribbeld en dat de bal ook bovenhands kon worden gegooid.’

Talentvol
Boot was als speler talentvol, maar ook hyperindividualistisch, eigenwijs en wisselvallig. Tijdens belangrijke basketbaltoernooien gebruikte hij zijn uithoudingsvermogen niet alleen voor de wedstrijden, maar ook voor ontdekkingstochten in het uitgaansleven die tot ’s ochtends vroeg duurden.

Door de latere trainer Boot was de speler Boot zonder twijfel al heel snel uit het team gegooid. Toen Boot trainer werd, werd zijn naam een synoniem voor discipline, uitputtende trainingen, stemverheffingen en ontslagen spelers.

Guerillaleger
Boot gebruikte tijdens zijn trainingen psychologische methodes die niet zouden misstaan in een sekte of een guerrillaleger. Elke vorm van individualisme was een zonde tegen de officiële ideologie van de grote goeroe. De spelers moesten één collectief worden.

Boots succesteams waren vechtmachines, die gehersenspoeld leken door het heilige idee dat zij streden voor het hoogste doel dat een mens blijkbaar kan hebben in zijn leven: Het winnen van het nationaal basketbalkampioenschap.

Onmogelijk
Maarliefst veertien maal slaagde Boot er in om dit doel te bereiken. Hij won zelfs met clubs waarvoor het onmogelijk leek om kampioen te worden. Zijn teams vochten zich terug van achterstanden die onoverbrugbaar leken. In het universum van Ton Boot lijkt het woord ‘onmogelijk’ niet te bestaan.

Als hij voetbalcoach zou zijn, dan had hij het afgelopen seizoen De Graafschap naar Europees voetbal kunnen loodsen.

Ton Boot deed er alles aan om alle mogelijke prijzen te winnen, behalve de populariteitsprijs. Met Den Bosch won Boot viermaal de landstitel. Toch is niemand meer gehaat in de Bossche basketbalwereld dan Ton Boot.

Regime
Het totalitaire regime van Ton Boot eist de volledige inzet en loyaliteit van al zijn onderdanen, oftewel: van werkelijk iedereen die bij de club betrokken is. Mede door die veeleisendheid heeft deze goeroe een beperkte houdbaarheidsdatum. Na een paar jaar treedt er bij spelers, supporters, bestuursleden en vrijwilligers onvermijdelijk een Boot-moeheid op, zo blijkt telkens in deze biografie.

Oostblokachtige methodes
Het levensverhaal van Boot, tot aan de zomer van 2006, wordt door Wijnker beschreven in de eerste 113 pagina’s van dit boek. Daarna volgt een tweede deel van zo’n 200 pagina’s, waarin het seizoen 2006-2007 minutieus wordt beschreven.

Dit was het laatste seizoen waarin Boot de Groningse Capitals zou trainen. Hij had een grotendeels vernieuwde selectie die voornamelijk bestond uit verwende Amerikaanse wannabe vedettes. Hoe zouden zij omgaan met de Oostblokachtige methodes van Boot?

Zou de koude oorlog tussen deze twee denkstijlen het team het hele seizoen verlammen? Of zou de inmiddels 66 jarige basketbalgoeroe er nog één keer in slagen om een wonder te laten geschieden?

Deze ingrediënten bieden meer dan voldoende stof voor een fascinerend verhaal, waarin Wijnker veelvuldig zijn schrijf- en observatietalent toont. Maar er is wel iets opvallends aan de hand met de toon die Wijnker hierin vaak gebruikt, in vergelijking met het eerste deel van dit boek.

Zuurder
Dat eerste deel lijkt vooral geschreven uit fascinatie en verwondering over de wonderbaarlijkste en succesvolste trainer die de Nederlandse sportwereld heeft voortgebracht.

In de loop van het tweede deel wordt de toon zuurder. Hoe verder het seizoen vordert, hoe meer Wijnker de neiging toont om Boot tamelijk karikaturaal neer te zetten als een scheldende blaaskaak. Zelfs z’n grootste vijand zal moeten bekennen dat Boot als trainer intelligenter en geraffineerder is, dan het beeld dat Wijnker in zulke scènes schetst.

Toch is er volgens mij een logische verklaring voor deze ontwikkeling. Wijnker had al vele jaren het regime van Boot van dichtbij gevolgd. Een regime waarin bijna als fundamentalistische ideologie gold: Deze trainer heeft altijd gelijk, ook als hij ongelijk heeft. Zelfs de biograaf, die ooit zo door Boot werd gefascineerd, had daar op den duur meer dan genoeg van. En ook hij werd dus uiteindelijk getroffen door de onvermijdelijke Boot-moeheid.

Titel: Bezeten. Ton Boot. De winnaar & het laatste seizoen
Auteur: Igor Wijnker
Uitgeverij: Nieuw Amsterdam
Pagina’s: 320