De ondergang van een genie

In 1972 verzuchtte Bobby Fischer: 'Ik heb m'n hele leven geweten wat ik wilde. Wereldkampioen worden. Nou, dat ben ik. Wat nu?’ Op die vraag heeft de geniaalste schaker aller tijden eigenlijk nooit een goed antwoord kunnen bedenken.

In het leven van Fischer (1943-2008) bestond decennialang slechts één belangrijk onderwerp, zo vertelt Renzo Verwer in zijn boek ‘Bobby Fischer voor beginners.'

Hij beschrijft hoe de schaakkampioen ooit op het strand een meisje probeerde te versieren. Zijn openingszin was: ‘Ik ben Bobby Fischer, de grote schaker.' Het meisje had nog nooit van hem gehoord. De verbaasde Bobby vroeg daarom waar ze vandaan kwam. Ze zei: ‘Holland.'

Versierpoging
Kende ze dan de oud-schaakwereldkampioen Euwe? ‘Nooit van gehoord.' Fischer besloot zijn versierpoging op te geven. Een ander gespreksonderwerp dan schaken kon of wilde hij niet bedenken.

Die volslagen schaakobsessie begon eigenlijk al op het moment dat hij als jochie het spel leerde. School vond het jonge genie slechts een zinloos obstakel voor zijn schaakcarrière. In de tweeëneenhalf jaar dat hij op de High School zat, had Fischer helemaal niets geleerd, zo vertelde hij in een openhartig interview uit 1962 dat Verwer uitgebreid citeert.

Hij vond die High School de hel op aarde: ‘Je moet omgaan met al die domme kinderen en de leraren zijn nog dommer! Ze doen uit de hoogte tegen de kinderen. De helft van hen is krankzinnig.'

Opzienbarend
Als schaker boekte hij ondertussen opzienbarende resultaten. Als tiener won Bobby Fischer al internationale toptoernooien en versloeg hij allerlei vermaarde schaakgrootmeesters. In de Verenigde Staten kende hij geen concurrentie. Op z'n 20e werd hij al voor de zesde maal kampioen van Amerika.

In het interview uit 1962 noemde Fischer zichzelf reeds de grootste schaker aller tijden. Het duurde nog tien jaar voordat hij daadwerkelijk wereldkampioen werd. Die titel leek natuurlijk het hoogtepunt in zijn leven. Maar achteraf gezien was het ook de grootste ramp die hem ooit overkwam.

‘Wat nu?' Fischer had altijd zijn toekomstige status als wereldkampioen geïdealiseerd. Hij had het gevoel dat hij voortaan geen fouten meer mocht maken. Kreeg hij faalangst?

Sekte
Renzo Verwer uit het vermoeden dat Fischer dacht dat de oplossing voor zijn probleem van God zou komen. Hij was indertijd namelijk in de ban van een sekte die voorspelde dat het einde der tijden zeer nabij was. Dat zou Fischer natuurlijk erg goed uitkomen. Als de wereld snel zou vergaan, dan hoefde hij nooit z'n titel te verdedigen! Bobby Fischer was zo enthousiast over dit idee, dat hij de sekte een derde van zijn prijzengeld gaf.

De beloofde Apocalyps liet echter erg lang op zich wachten. Fischer keerde zich van de sekte af. Maar nog steeds weigerde hij om weer officiële wedstrijden te spelen. Ondertussen bleef hij zichzelf wel de enige ware wereldkampioen schaken noemen. Dat was toch logisch? Sinds hij die titel won, had immers niemand hem verslagen.

Krankzinnig
Fischer verdween jarenlang in de anonimiteit. Uiterlijk veranderde de vroegere dandy in een zwerver. Zo geniaal als zijn ideeën over het schaakspel waren, zo krankzinnig waren zijn ideeën meestal over andere onderwerpen. Maar wanneer hij eindelijk weer eens in de openbaarheid verscheen, deed hij niets liever dan op schreeuwerige toon die krankzinnige meningen uitdragen.

Renzo Verwer beschrijft op pakkende wijze deze dramatische ontwikkeling ‘van wonderkind naar total loss.' Voor een fanatieke Bobby Fischer-fan zal dit boek geen opzienbarend nieuws bevatten. Dat is ook niet de pretentie van Verwer. Zoals de titel al verraadt, is het boek vooral bedoeld om een breed publiek in te wijden in dit mysterieuze en tragische levensverhaal.

Legendarisch
‘Bobby Fischer voor beginners' is echter extra leuk voor de lezer met enige schaakkennis: Die kan namelijk een reeks legendarische partijen van Fischer naspelen, die achterin het boek beschreven worden.

In het voorwoord geeft Renzo Verwer deze biografie een expliciete moraal mee: ‘Het leven van Fischer laat zien dat talent, zelfs voor iets moois als schaken, niet alleen maar goed is. Zijn leven geeft aan dat begaafdheid een enorme prijs kan hebben en -mede- een mens in het ongeluk kan storten.'

Titel: Bobby Fischer Voor Beginners
Auteur: Renzo Verwer
Uitgeverij: Aspekt
Pagina's: 96

Bestel dit boek op Sportgeschiedenis.nl