Stilte voor Japan

Het voetbal staat met wonderlijke graagte stil bij sterfgevallen en rampen, tot op de nietigste amateurveldjes.

© AFP

Tot de wonderlijkste kronkels van het bastion van kromdenkerij dat betaald voetbal heet, horen de richtlijnen voor rouwbanden en minuten stilte, als saluut aan overledenen.

Die zijn namelijk vrij onnavolgbaar, bieden een kijkje in de psyche van Nederlandse voetbalbestuurders en weerspiegelen ook de collectieve rouwcultuur in Nederland, waar sinds 'Fortuyn' de rem af is.

Ik weet niet of ergens is bijgehouden hoe vaak (en waarvoor) in de jaren tachtig minuten stilte zijn gehouden bij voetbalwedstrijden, maar ik durf de weddenschap aan dat de drempel sindsdien flink is verlaagd.

Natuurrampen

Deze week hielden Nederlands voetbalprofs een minuut stilte voor de slachtoffers van de tsunami in Japan. De spelers van PSV, Twente en Ajax zelfs twee minuten: zij moesten donderdag, voorafgaand aan hun Europa League-duels, ook al zestig tellen geëmotioneerd steun bij elkaar zoeken van de UEFA.

Om misverstanden te voorkomen: weliswaar horen natuurrampen bij het leven op deze planeet (het is helaas niet zo dat je als fatsoenlijk belastingbetaler het recht hebt om van tsunami's gevrijwaard te blijven), maar niettemin vind ik het heel erg voor die mensen. Echt.

Wat me desondanks fascineert, is de vraag wanneer het voetbal besloot om voortaan competitiebreed te zwijgen voor de slachtoffers van natuurrampen aan de andere kant van de wereld, en welke gedachte aan dat besluit ten grondslag lag: welke plek in de samenleving dicht het voetbal zich toe?

Michels

Vroeger gebeurde het namelijk niet, zoals ik me ook niet kan herinneren dat in de jaren tachtig stilte in acht werd genomen na straatmoorden die niets met voetbal te maken hebben (Fortuyn, Van Gogh), terreuraanslagen in het buitenland ('11 september') of overleden zangers (Hazes).

Vroeger herdacht je in het stadion overleden clubbestuurders of ex-spelers. Niet landelijk, maar bij een thuisduel. In eigen kring. Competitiebreed rouwen deden we hooguit toen het Kleurrijk Elftal neerstortte bij Zanderij in Suriname: dat raakte het Nederlandse voetbal in het hart. Rinus Michels zou vast ook een landelijke minuut stadionstilte hebben gekregen.

Dat natuurrampen in verre werelddelen toen niet werden herdacht in voetbalstadions, had niet met gevoelloosheid te maken, maar met bescheidenheid. Waarom zou een sportwedstrijd er een relevant moment voor zijn? Waarom moet het voetbal stilstaan bij wereldnieuws? En waarom alleen bij slécht nieuws? In stadions wordt toch ook geen feestelijk wereldnieuws gevierd?

Kompas

De voortschrijdende minuut-stilte-cultuur is willekeurig (waarom wel voor 'Japan' maar niet voor 66.000 door de VS doodgebombardeerde burgers in Irak?), maar er spreekt ook een megalomaan soort zelfingenomenheid uit: het voetbal vindt zichzelf nu groot genoeg om de rol van wereldwijd herdenkingsplatform en maatschappelijk kompas op zich te nemen.

Hoe koddig dat idee is, wordt op onbedoeld hilarische wijze zichtbaar in het desolate décor van Hollandse amateursportvelden, waar volwassen mannen, zoals bekend, graag de maniertjes van echte voetballers kopiëren.

Einder

In Japan vindt een tsunami plaats. Heel Nederland ziet de journaalbeelden, heeft het er een paar dagen over, op het werk en op vrijdagavond in de kroeg. Op zaterdagochtend pakken we de voetbaltas in, fietsen we door lege straten naar het sportpark, kleden we ons om en doen we, al bierscheten latend, een soort van warming-up in de overdonderende stilte van het Hollandse ochtendgloren.

Daarna stellen de spelers van pakweg Zeeburgia-8 en DVVA-6 zich op op de middencirkel, slaan ze de armen om elkanders schouders en richten ze de stuurse blik richting de einder. Dan fluit de scheidsrechter en barst in de klamme, polderstilte een kort salvo van aanmoedigingen en fanatiek handgeklap los.

Minuut stilte voor Japan. Zo hoort dat bij het foebel. Net echt. Is het in de intense eenzaamheid van zo'n gemeentelijk sportpark überhaupt wel eens níet stil op zaterdagochtend? Waarom hier, op dit trapveld in de groene oksel van een Hollandse stad? En waarom nú, omdat we gaan voetballen?

Kater

Ziedaar mijn wonderlijke haat-liefdeverhouding met voetbalcultuur. Ik kan me ergeren aan de kromme redeneringen en de ingesleten ritueeltjes, waarvan niemand zich meer afvraagt of ze eigenlijk niet heel raar zijn.

Maar tegelijkertijd houd ik ervan, want die 22 plechtig zwijgende amateurs, die speciaal voor Japan een minuut lang bibberend hun zaterdagkater weg staan te slikken in de Hollandse ochtendnevel...

Ze bedoelen het goed. Het zijn beste jongens.